De Raatakkers bieden volop variatie

Bèta leerkracht met groene vingers

Door: Leen Janmaat.
Jan Bulthuis (82) was tot zijn pensioen docent natuurkunde en in zijn vrije tijd tuinier. Na zijn pensioen begon hij met het veredelen van verschillende groent gewassen en hij weet niet van ophouden. Jan maakt
gebruik van de tuin rondom zijn woonboerderij én hij huurt een groot stuk grond, aan de rand van Apeldoorn. Hier is hij zeven jaar geleden de Raatakkers begonnen. De diversiteit aan gewassen die hier groeit en bloeit kunt u zelf komen bewonderen tijdens onze jaarlijkse donateursdag, dit keer gehouden op zaterdag 22 augustus.

Het is eind april als ik met Jan heb afgesproken. We komen gelijktijdig aan bij de Raatakkers in Wiesel. Jan is de oprichter van deze eigentijdse variant op de zogeheten Celtic fields. Dit landbouwsysteem werd toegepast in Noordwest Europa, van de late bronstijd (1100 v.C.) tot in de Romeinse tijd. Boeren creëerden veelal rechthoekige akkers van 30 bij 40 meter, die op elkaar aansloten en gescheiden werden door stenen
muurtjes, hagen of takkenwallen. Van bovenaf gezien leek het één groot veld, met daarin een soort raatpatroon. Vandaar de Nederlandse naam.

Geïnspireerd door deze landbouwvorm transformeerde Jan met vrijwilligers een voormalige ponyweide (7000 m2 met een zwarte bouwvoor van 50 cm en daaronder een oerlaag) naar het huidige complex dat zich kenmerkt door grote diversiteit. Jan heeft de helft van de grond in gebruik, de rest is verdeeld in stroken van 2,5 bij 30 meter en die worden verhuurd aan volkstuiniers. Behalve een voedselbos is er afgelopen jaar ook een vogelbosje aangelegd. Jan is een echte vogelliefhebber en hij hoopt dat hier op een dag de pestvogel verschijnt.

Op zijn deel van de Raatakkers is Jan zelf drie dagen per week aan het werk, soms krijgt hij hulp. De grasbanen op het hele complex worden regelmatig gemaaid en anderen wieden mee. Daarnaast heeft Jan ook nog de tuin rondom zijn verbouwde woonboerderij. Hier staat ook de kas waar de planten worden opgekweekt.

Over de grond op de Raatakkers weet Jan te vertellen dat het zandgrond is, die rijk is aan zaadonkruiden. De hak is voor hem een onmisbaar stuk gereedschap, maar helemaal schoon zal het niet worden, is inmiddels zijn ervaring. Daarom selecteert hij zijn gewassen er ook op dat ze zich met deze planten in de buurt kunnen handhaven. De duivenbonen (tuinbonen) die hij al jarenlang teelt, groeien bijvoorbeeld goed onder deze
omstandigheden. Bovendien hebben ze vrijwel geen last van zwarte bonenluizen.

Het resultaat van alle voorjaarsvoorbereidingen is al te zien. De aardappels komen net boven. Jan heeft de rassen Connect, Alouette en Muse geplant. De Connect bevalt hem goed: naast grote opbrengst heeft de knol een gladde schil en goede smaak. Aardappels zijn op de Raatakkers voor de teelt, maar niet voor veredeling of vermeerdering. Dat doen anderen al genoeg. Bij andere gewassen is Jan kritischer. Als iets hem niet bevalt of als
hij denkt dat het beter kan, gaat hij aan de slag.

Jans veredelingsuitdagingen
Enthousiast laat Jan mij de frambozenaardbeien zien. Het is een ras dat hij al kent sinds zijn jeugd. Ze hebben volgens hem ‘een buitengewoon heerlijke smaak.’ Zijn uitdaging is om grotere vruchten te kweken, met behoud van die smaak. Het oogsten van de zaden is precisiewerk: de aardbeien worden eerst geweekt in water waarna de zaden worden afgespoeld. Direct van de vruchten afschrapen is ook een optie. Ook voor rode biet en suikermais geldt smaak als selectiecriterium. De kolven van de suikermais die goed smaken krijgen een lintje om apart te worden geoogst. De suikermais kweekt Jan al veertig jaar, met aandacht voor de grootte en vorm van de kolf en de groeilengte van de plant. Die was aanvankelijk wel drie meter, maar is aanzienlijk teruggebracht naar twee meter. Ook selecteert Jan sinds kort op aantal kolven per plant, bij voorkeur met dezelfde omvang.

Op de Raatakkers is ook ruimte voor vruchtgroenten die niet, zoals meestal, in de kas worden geteeld, maar in de vollegrond. De zogeheten Buitenpaprika is het mooie resultaat van het selectiewerk van Jan en de zaden hiervan zijn verkrijgbaar bij De Zaderij. Aan iedere plant groeien ongeveer acht vruchten en het selectiedoel is nu om stevigere planten en dikkere vruchtwanden te krijgen. Andere vruchtgroenten die Jan in de vollegrond kweekt zijn tomaat en meloen. Bij de gele cherrytomaten is het criterium om de smaak te behouden en grotere vruchten te krijgen door selectie. Ook probeert hij de plant vrij van Phytophthora te krijgen.

Dat Jan zichzelf wil blijven uitdagen blijkt wel als hij begin  over de groene Japanse pompoensoort Kabocha. Deze wordt niet alleen geselecteerd op dik en smakelijk vruchtvlees, maar bij wijze van grap ook op vorm: Jan wil vierkante pompoenen creëren. En wat te denken van het vermeerderen van pompoenpitten zonder schil, die pijnboompitten kunnen vervangen in de pesto? Er bestaat een naaktzadige pompoenpit die makkelijk te verwerken is. Jan heeft er al een naam voor bedacht, ‘De Kale Pit’. Het aanmelden en registratie via de Raad voor Plantenrassen met uitgebreide vragenlijsten blijkt echter een (te) grote opgave. ‘Het wordt wel wat teveel’, besluit Jan.

Zaadvermeerdering
Via biologisch zadenbedrijf De Zaderij kan Jan zaden verkopen van zijn Buitenpaprika en zijn selectie suikermais (Zoete Jan). Op verzoek van De Zaderij vermeerdert Jan nu meerdere groentegewassen. Het gaat hierbij om rode biet (Gladoro), savooiekool (zijn verbeterde versie van Bloemendaalse Gele) en groenlof. Door zijn veredeling heeft de groenlof langzaamaan een stevige krop gekregen. Dit maakt de krop wat malser. De
vermeerdering doet hij bij een biologisch bedrijf in Flevoland. Voor de suikermais is dat ook een voordeel: die werden namelijk door dassen opgegeten op zijn eigen akker in Wiesel.


Donateursdag 2026 op zaterdag 22 augustus
De jaarlijkse donateursdag van Stichting Zaadgoed is dit
keer op de Raatakkers in Wiesel, vlakbij Apeldoorn.
U bent vanaf 13.30 uur welkom op het veld, dat ligt
achter het pand aan de Wieselseweg 60. Jan Bulthuis
vertelt u graag over de vele gewassen. Van tevoren
aanmelden via secretariaat@zaadgoed.nl i.v.m.
de catering. Mocht u slecht ter been zijn, geef dit
alvast aan omdat er bij de Raatakkers beperkte
parkeermogelijkheden zijn.